TOPINAMBUR (HELIANTHUS TUBEROSUS L.) VA YAKON (SMALLANTHUS SONCHIFOLIUS) O‘SIMLIKLARINING KIMYOVIY TARKIBI, BIOLOGIK FAOL MODDALARI VA ULARDAN FOYDALANISH ISTIQBOLLARI

Authors

  • Raimova Gulhayo Sirojiddinovna . Author

Keywords:

Keywords: topinambur, yakon, Helianthus tuberosus L., Smallanthus sonchifolius, inulin, fruktooligosaxaridlar, fenolik birikmalar, flavonoidlar, antioksidant faollik, funksional ingredientlar, o‘simlik xomashyosi, tovarlar kimyosi.

Abstract

 Mazkur maqolada topinambur (Helianthus tuberosus L.) va yakon (Smallanthus sonchifolius) o‘simliklarining kimyoviy tarkibi, biologik faol komponentlari, funksional xususiyatlari va ulardan turli mahsulotlar ishlab chiqarish imkoniyatlari ilmiy adabiyotlar asosida tahlil qilinadi. Tadqiqotning asosiy yo‘nalishi ushbu o‘simliklarning tuganaklarida uchraydigan inulin, fruktooligosaxaridlar, erkin qandlar, fenolik kislotalar, flavonoidlar hamda boshqa biologik faol birikmalarning xomashyo sifatini shakllantirishdagi o‘rnini aniqlashdan iborat. Adabiyotlarda keltirilgan natijalar topinambur va yakonning uglevod tarkibi, saqlashga chidamliligi, qayta ishlash xususiyatlari va funksional ingredientlar olish imkoniyatlari jihatidan o‘ziga xos xususiyatlarga ega ekanini ko‘rsatadi. Yakon tuganaklarida fruktooligosaxaridlar va fenolik birikmalarning mavjudligi, topinamburda esa inulin saqlovchi fruktanlarning to‘planishi ushbu xomashyolardan foydalanishning muhim ilmiy asoslaridan hisoblanadi. Shu bilan birga, biologik faol moddalarning miqdori o‘simlik genotipi, yetishtirish sharoiti, rivojlanish bosqichi, yig‘ib olish vaqti, saqlash hamda texnologik ishlov berish usullariga bog‘liq. Maqolada mazkur omillar qiyosiy yoritilib, quritilgan xomashyo, kukun, ekstrakt, konsentrat va funksional oziq-ovqat ingredientlarini ishlab chiqish istiqbollari baholanadi. Xulosa sifatida, topinambur va yakonni kompleks o‘rganish ularning xomashyo salohiyatidan samarali foydalanish, sifat ko‘rsatkichlarini standartlashtirish hamda o‘simlik asosidagi yangi mahsulotlar yaratish uchun ilmiy asos bo‘lib xizmat qilishi ta’kidlanadi.

References

1.Rubel I. A., Pérez E. E., Genovese D. B., Manrique G. D. Inulin from Jerusalem artichoke (Helianthus tuberosus L.): From its biosynthesis to its application as bioactive ingredient // Bioactive Carbohydrates and Dietary Fibre. – 2021. – Vol. 26. – Art. 100281. – DOI: 10.1016/j.bcdf.2021.100281.

2.Caetano B. F. R., De Moura N. A., Almeida A. P. S., Dias M. C., Sivieri K., Barbisan L. F. Yacon (Smallanthus sonchifolius) as a food supplement: Health-promoting benefits of fructooligosaccharides // Nutrients. – 2016. – Vol. 8, No. 7. – Art. 436. – DOI: 10.3390/nu8070436.

3.Campos D., Betalleluz-Pallardel I., Chirinos R., Aguilar-Galvez A., Noratto G., Pedreschi R. Prebiotic effects of yacon (Smallanthus sonchifolius Poepp. & Endl), a source of fructooligosaccharides and phenolic compounds with antioxidant activity // Food Chemistry. – 2012. – Vol. 135, No. 3. – P. 1592–1599. – DOI: 10.1016/j.foodchem.2012.05.088.

4.Lachman J., Fernández E. C., Orsák M. Yacon [Smallanthus sonchifolius (Poepp. et Endl.) H. Robinson] chemical composition and use – a review // Plant, Soil and Environment. – 2003. – Vol. 49, No. 6. – P. 283–290.

5.Goto K., Fukai K., Hikida J., Nanjo F., Hara Y. Isolation and structural analysis of oligosaccharides from yacon (Polymnia sonchifolia) // Bioscience, Biotechnology, and Biochemistry. – 1995. – Vol. 59, No. 12. – P. 2346–2347.

6.Loo J. V., Coussement P., De Leenheer L., Hoebregs H., Smits G. On the presence of inulin and oligofructose as natural ingredients in the western diet // Critical Reviews in Food Science and Nutrition. – 1995. – Vol. 35, No. 6. – P. 525–552.

7.Roberfroid M. B. Inulin-type fructans: Functional food ingredients // The Journal of Nutrition. – 2007. – Vol. 137, No. 11, Suppl. 2. – P. 2493S–2502S. – DOI: 10.1093/jn/137.11.2493S.

8.Franck A. Technological functionality of inulin and oligofructose // British Journal of Nutrition. – 2002. – Vol. 87, Suppl. 2. – P. S287–S291. – DOI: 10.1079/BJN/2002550.

9.Slavin J. Fiber and prebiotics: Mechanisms and health benefits // Nutrients. – 2013. – Vol. 5, No. 4. – P. 1417–1435. – DOI: 10.3390/nu5041417.

10.Roberfroid M., Gibson G. R., Hoyles L., McCartney A. L., Rastall R., Rowland I., Wolvers D., Watzl B., Szajewska H., Stahl B., Guarner F., Respondek F., Whelan K., Coxam V., Davicco M.-J., Léotoing L., Wittrant Y., Delzenne N. M., Cani P. D., Neyrinck A. M., Meheust A. Prebiotic effects: Metabolic and health benefits // British Journal of Nutrition. – 2010. – Vol. 104, Suppl. 2. – P. S1–S63. – DOI: 10.1017/S0007114510003363.

Downloads

Published

2026-10-22